コンテンツにスキップ

2.6   練習問題

2.6.1   知識の確認

1.   反復と再帰の時間と空間

次の二つのコードは、どちらも \(1 + 2 + \dots + n\)(\(n \ge 1\) とします)を計算します。n を 4 に設定し、 プログラムが実際に実行される順に沿って問いに答え、二つの書き方の効率を比較してください。

complexity_exercises.py
def sum_iter(n: int) -> int:
    """反復による総和"""
    res = 0
    for i in range(1, n + 1):
        res += i
    return res

def sum_recur(n: int) -> int:
    """再帰による総和"""
    if n == 1:
        return 1
    return n + sum_recur(n - 1)
complexity_exercises.cpp
/* 反復による総和 */
int sumIter(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 1; i <= n; ++i) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 再帰による総和 */
int sumRecur(int n) {
    if (n == 1) {
        return 1;
    }
    return n + sumRecur(n - 1);
}
complexity_exercises.java
/* 反復による総和 */
int sumIter(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 1; i <= n; i++) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 再帰による総和 */
int sumRecur(int n) {
    if (n == 1) {
        return 1;
    }
    return n + sumRecur(n - 1);
}
complexity_exercises.cs
/* 反復による総和 */
int SumIter(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 1; i <= n; i++) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 再帰による総和 */
int SumRecur(int n) {
    if (n == 1) {
        return 1;
    }
    return n + SumRecur(n - 1);
}
complexity_exercises.go
/* 反復による総和 */
func sumIter(n int) int {
    res := 0
    for i := 1; i <= n; i++ {
        res += i
    }
    return res
}

/* 再帰による総和 */
func sumRecur(n int) int {
    if n == 1 {
        return 1
    }
    return n + sumRecur(n-1)
}
complexity_exercises.swift
/* 反復による総和 */
func sumIter(n: Int) -> Int {
    var res = 0
    for i in 1 ... n {
        res += i
    }
    return res
}

/* 再帰による総和 */
func sumRecur(n: Int) -> Int {
    if n == 1 {
        return 1
    }
    return n + sumRecur(n: n - 1)
}
complexity_exercises.js
/* 反復による総和 */
function sumIter(n) {
    let res = 0;
    for (let i = 1; i <= n; i++) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 再帰による総和 */
function sumRecur(n) {
    if (n === 1) {
        return 1;
    }
    return n + sumRecur(n - 1);
}
complexity_exercises.ts
/* 反復による総和 */
function sumIter(n: number): number {
    let res = 0;
    for (let i = 1; i <= n; i++) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 再帰による総和 */
function sumRecur(n: number): number {
    if (n === 1) {
        return 1;
    }
    return n + sumRecur(n - 1);
}
complexity_exercises.dart
/* 反復による総和 */
int sumIter(int n) {
  int res = 0;
  for (int i = 1; i <= n; i++) {
    res += i;
  }
  return res;
}

/* 再帰による総和 */
int sumRecur(int n) {
  if (n == 1) {
    return 1;
  }
  return n + sumRecur(n - 1);
}
complexity_exercises.rs
/* 反復による総和 */
fn sum_iter(n: i32) -> i32 {
    let mut res = 0;
    for i in 1..=n {
        res += i;
    }
    res
}

/* 再帰による総和 */
fn sum_recur(n: i32) -> i32 {
    if n == 1 {
        return 1;
    }
    n + sum_recur(n - 1)
}
complexity_exercises.c
/* 反復による総和 */
int sumIter(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 1; i <= n; i++) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 再帰による総和 */
int sumRecur(int n) {
    if (n == 1) {
        return 1;
    }
    return n + sumRecur(n - 1);
}
complexity_exercises.kt
/* 反復による総和 */
fun sumIter(n: Int): Int {
    var res = 0
    for (i in 1..n) {
        res += i
    }
    return res
}

/* 再帰による総和 */
fun sumRecur(n: Int): Int {
    if (n == 1) {
        return 1
    }
    return n + sumRecur(n - 1)
}
complexity_exercises.rb
### 反復による総和 ###
def sum_iter(n)
  res = 0
  for i in 1..n
    res += i
  end
  res
end

### 再帰による総和 ###
def sum_recur(n)
  return 1 if n == 1

  n + sum_recur(n - 1)
end
  1. n = 4 を入力して反復関数を実行すると、各反復の終了後に累積変数 res の値はそれぞれいくつになりますか。
  2. n = 4 を入力して再帰関数を実行すると、引数 n は順にどの値を取りますか。最も深い呼び出しから戻るとき、結果はどのように求まりますか。
  3. 二つの書き方の時間計算量と空間計算量はそれぞれいくつですか。問い 1、2 の実行過程に基づいて理由を説明してください。
解答例
  1. ループ変数 i は順に 1、2、3、4 となり、各反復の終了後に res は 1、3、6、10 となります。したがって、反復関数は 10 を返します。

  2. 引数 n は順に 4 → 3 → 2 → 1 となります。 最も深い呼び出しが 1 を返し、その後、各呼び出しで順に 2 + 1 = 3、3 + 3 = 6、4 + 6 = 10 が求まります。 最も深い位置では、4 回の関数呼び出しがすべて未完了です。

  3. どちらも \(n\) に比例する回数のループまたは呼び出しを行うため、時間計算量はともに \(O(n)\) です。 空間計算量は異なります。反復版は定数個の変数だけを使うので、\(O(1)\) です。 再帰版では、終了条件に達するまで、先に行った関数呼び出しが結果を待ち続けます。このため、呼び出しスタックには最大で \(n\) 回の呼び出しが同時に保持され、 空間計算量は \(O(n)\) となります。

    空間計算量の解析では、コード中の変数に加え、再帰呼び出しが使う領域も考慮する必要があります。

2.   三つのコードの時間計算量

次の三つのコード片には、いずれも正の整数 \(n\) を入力します。時間計算量が小さい順に並べ、それぞれの計算量を書いてください。

complexity_exercises.py
def linear_loop(n: int) -> int:
    """線形オーダーのループ"""
    res = 0
    for i in range(n):
        res += i
    return res

def quadratic_loop(n: int) -> int:
    """二次オーダーのループ"""
    res = 0
    for i in range(n):
        for j in range(i, n):
            res += j
    return res

def logarithmic_loop(n: int) -> int:
    """対数オーダーのループ"""
    while n > 1:
        n //= 2
    return n
complexity_exercises.cpp
/* 線形オーダーのループ */
int linearLoop(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 0; i < n; ++i) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 二次オーダーのループ */
int quadraticLoop(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 0; i < n; ++i) {
        for (int j = i; j < n; ++j) {
            res += j;
        }
    }
    return res;
}

/* 対数オーダーのループ */
int logarithmicLoop(int n) {
    while (n > 1) {
        n /= 2;
    }
    return n;
}
complexity_exercises.java
/* 線形オーダーのループ */
int linearLoop(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 0; i < n; i++) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 二次オーダーのループ */
int quadraticLoop(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 0; i < n; i++) {
        for (int j = i; j < n; j++) {
            res += j;
        }
    }
    return res;
}

/* 対数オーダーのループ */
int logarithmicLoop(int n) {
    while (n > 1) {
        n /= 2;
    }
    return n;
}
complexity_exercises.cs
/* 線形オーダーのループ */
int LinearLoop(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 0; i < n; i++) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 二次オーダーのループ */
int QuadraticLoop(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 0; i < n; i++) {
        for (int j = i; j < n; j++) {
            res += j;
        }
    }
    return res;
}

/* 対数オーダーのループ */
int LogarithmicLoop(int n) {
    while (n > 1) {
        n /= 2;
    }
    return n;
}
complexity_exercises.go
/* 線形オーダーのループ */
func linearLoop(n int) int {
    res := 0
    for i := 0; i < n; i++ {
        res += i
    }
    return res
}

/* 二次オーダーのループ */
func quadraticLoop(n int) int {
    res := 0
    for i := 0; i < n; i++ {
        for j := i; j < n; j++ {
            res += j
        }
    }
    return res
}

/* 対数オーダーのループ */
func logarithmicLoop(n int) int {
    for n > 1 {
        n /= 2
    }
    return n
}
complexity_exercises.swift
/* 線形オーダーのループ */
func linearLoop(n: Int) -> Int {
    var res = 0
    for i in 0 ..< n {
        res += i
    }
    return res
}

/* 二次オーダーのループ */
func quadraticLoop(n: Int) -> Int {
    var res = 0
    for i in 0 ..< n {
        for j in i ..< n {
            res += j
        }
    }
    return res
}

/* 対数オーダーのループ */
func logarithmicLoop(n: Int) -> Int {
    var n = n
    while n > 1 {
        n /= 2
    }
    return n
}
complexity_exercises.js
/* 線形オーダーのループ */
function linearLoop(n) {
    let res = 0;
    for (let i = 0; i < n; i++) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 二次オーダーのループ */
function quadraticLoop(n) {
    let res = 0;
    for (let i = 0; i < n; i++) {
        for (let j = i; j < n; j++) {
            res += j;
        }
    }
    return res;
}

/* 対数オーダーのループ */
function logarithmicLoop(n) {
    while (n > 1) {
        n = Math.floor(n / 2);
    }
    return n;
}
complexity_exercises.ts
/* 線形オーダーのループ */
function linearLoop(n: number): number {
    let res = 0;
    for (let i = 0; i < n; i++) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 二次オーダーのループ */
function quadraticLoop(n: number): number {
    let res = 0;
    for (let i = 0; i < n; i++) {
        for (let j = i; j < n; j++) {
            res += j;
        }
    }
    return res;
}

/* 対数オーダーのループ */
function logarithmicLoop(n: number): number {
    while (n > 1) {
        n = Math.floor(n / 2);
    }
    return n;
}
complexity_exercises.dart
/* 線形オーダーのループ */
int linearLoop(int n) {
  int res = 0;
  for (int i = 0; i < n; i++) {
    res += i;
  }
  return res;
}

/* 二次オーダーのループ */
int quadraticLoop(int n) {
  int res = 0;
  for (int i = 0; i < n; i++) {
    for (int j = i; j < n; j++) {
      res += j;
    }
  }
  return res;
}

/* 対数オーダーのループ */
int logarithmicLoop(int n) {
  while (n > 1) {
    n ~/= 2;
  }
  return n;
}
complexity_exercises.rs
/* 線形オーダーのループ */
fn linear_loop(n: i32) -> i32 {
    let mut res = 0;
    for i in 0..n {
        res += i;
    }
    res
}

/* 二次オーダーのループ */
fn quadratic_loop(n: i32) -> i32 {
    let mut res = 0;
    for i in 0..n {
        for j in i..n {
            res += j;
        }
    }
    res
}

/* 対数オーダーのループ */
fn logarithmic_loop(mut n: i32) -> i32 {
    while n > 1 {
        n /= 2;
    }
    n
}
complexity_exercises.c
/* 線形オーダーのループ */
int linearLoop(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 0; i < n; i++) {
        res += i;
    }
    return res;
}

/* 二次オーダーのループ */
int quadraticLoop(int n) {
    int res = 0;
    for (int i = 0; i < n; i++) {
        for (int j = i; j < n; j++) {
            res += j;
        }
    }
    return res;
}

/* 対数オーダーのループ */
int logarithmicLoop(int n) {
    while (n > 1) {
        n /= 2;
    }
    return n;
}
complexity_exercises.kt
/* 線形オーダーのループ */
fun linearLoop(n: Int): Int {
    var res = 0
    for (i in 0 until n) {
        res += i
    }
    return res
}

/* 二次オーダーのループ */
fun quadraticLoop(n: Int): Int {
    var res = 0
    for (i in 0 until n) {
        for (j in i until n) {
            res += j
        }
    }
    return res
}

/* 対数オーダーのループ */
fun logarithmicLoop(n: Int): Int {
    var value = n
    while (value > 1) {
        value /= 2
    }
    return value
}
complexity_exercises.rb
### 線形オーダーのループ ###
def linear_loop(n)
  res = 0
  for i in 0...n
    res += i
  end
  res
end

### 二次オーダーのループ ###
def quadratic_loop(n)
  res = 0
  for i in 0...n
    for j in i...n
      res += j
    end
  end
  res
end

### 対数オーダーのループ ###
def logarithmic_loop(n)
  n /= 2 while n > 1
  n
end
解答例

小さい順に、コード片 3 が \(O(\log n)\)、コード片 1 が \(O(n)\)、コード片 2 が \(O(n^2)\) です。 コード片 3 は、各反復で \(n\) を半分にするため、約 \(\log_2 n\) 回繰り返します。 コード片 1 のループは、ちょうど \(n\) 回実行されます。コード片 2 の内側のループ回数は順に \(n,n-1,\dots,1\) で、合計 \(n(n+1)/2\) 回となるため、二次のオーダーです。

3.   領域を節約できる反転方法

配列 nums の全要素を反転する方法として、次の二つがあります。

  1. 同じ長さの配列 res を新しく作り、逆順にコピーして返します。
  2. 二つのインデックス i と j をそれぞれ先頭と末尾から中央へ進め、nums[i] と nums[j] を一組ずつ交換します。

    それぞれの空間計算量はいくつですか。どちらが「インプレース」の操作ですか。

解答例
  1. 入力と同じ長さの補助配列が必要なので、空間計算量は \(O(n)\) です。

  2. 二つのインデックス変数だけを使うため、 空間計算量は \(O(1)\) で、インプレースの操作です。

    注意点として、インプレースの反転は入力配列を変更します。 入力の変更が許される場合に限って優先すべきです。元の配列を残す必要があれば、方法 1 のコピーにかかるコストは避けられません。

2.6.2   プログラミング演習

1.   フィボナッチ数

フィボナッチ数列は、\(F(0)=0\)、\(F(1)=1\) を満たし、\(n\ge2\) のとき \(F(n)=F(n-1)+F(n-2)\) が成り立ちます。

非負整数 n が与えられます。再帰を使わず、ループで \(F(n)\) を計算して返してください。

解くためのヒント
  1. まず n が 0 と 1 の場合を個別に処理します
  2. 次の項の計算には直前の二項だけが必要で、数列全体を保持する必要はありません
  3. 二つの変数を更新するときは、まだ使う古い値を先に上書きしないように注意します

LeetCode

コメント欄で、考えや質問、ご提案をお寄せください。